Rzadko się zdarza rozpoznać konkretną odmianę róży przedstawioną na obrazie.
W Pałacu Opatów w Oliwie (Oddział Sztuki Nowoczesnej Muzeum Narodowego w Gdańsku) trafiłem na namalowane w 1911 roku „Białe róże” Leona Wyczółkowskiego. Przyglądając się kwiatom, rozpoznałem w nich mieszańca powtarzającego kwitnienie – różę ‘Frau Karl Druschki’, znaną także pod pięknym synonimem ‘Reine des Neiges’.
To znakomita, śnieżnobiała odmiana wyhodowana zaledwie dziesięć lat przed powstaniem obrazu — w 1901 roku przez niemieckiego hodowcę Petera Lamberta. Co niezwykłe, róża ta przetrwała nie tylko na płótnie. Do dziś znajduje się w obrocie i nadal jest uprawiana w ogrodach.
Łączy mnie z nią również osobiste wspomnienie. W 2017 roku ‘Frau Karl Druschki’, wystawiona przez Jerzego Wiznera, zdobyła pierwsze miejsce w klasie Wazon oraz Srebrną Różę podczas pierwszego polskiego konkursu różanego typu Rose Show w Łasku, zorganizowanego przez Polskie Towarzystwo Różane.
Dopiero po tym odkryciu przypomniałem sobie wykład Charlesa Quest-Ritsona, którego słuchałem podczas kongresu Światowej Federacji Towarzystw Różanych w Kalmarze w Szwecji. Wystąpienie było poświęcone rozpoznawaniu róż na dawnych obrazach i rycinach.
Quest-Ritson podkreślał, jak trudne i ryzykowne jest takie zadanie. Artysta nie tworzy przecież dokumentacji botanicznej: może upraszczać budowę kwiatu, zmieniać jego kolor, liczbę płatków, proporcje, a nawet łączyć cechy kilku różnych róż. Czasem róża na obrazie jest konkretna, ale równie często jest jedynie symbolem. Czas na płótnie też odciska piętno. Zmieniają się kolory.
Dlatego obraz może być cennym świadectwem historii róż, lecz bardzo rzadko daje całkowitą pewność identyfikacji. Tym większa jest radość, kiedy po ponad stu latach z płótna Wyczółkowskiego spogląda na nas róża, którą wciąż możemy zobaczyć żywą – i kwitnącą – w naszych ogrodach.
zdjęcia Łukasz Rojewski, oprócz podpisanych inaczej
Łukasz Rojewski
Polskie Towarzystwo Różane w 2021 r. zainicjowało akcję pomocy muzeom w rozpoznaniu róż na obrazach znajdujących się w ich zbiorach i cały czas służymy pomocą, czekamy na zgłoszenia. O inicjatywie PTR można przeczytać – czytaj więcej
Renata Krochmal
PTR